مهندس مجید ضیایی شهمیرزادی، مدیر مؤسسه معادن همیار تولید: توسعه معادن آهک می‌تواند حلقه‌ای مؤثر در زنجیره تأمین صنایع استان سمنان باشد

استان سمنان به دلیل برخورداری از تنوع قابل توجه مواد معدنی، یکی از مناطق مهم معدنی کشور به شمار می‌رود و سنگ آهک یکی از مواد معدنی بااهمیت این استان است؛ ماده‌ای که اگرچه در نگاه نخست یک سنگ ساده و فراوان به نظر می‌رسد، اما در زنجیره تولید بسیاری از صنایع اساسی کشور نقشی کلیدی و غیرقابل جایگزین دارد.

در همین راستا، معدن سنگ آهک دربند مهدیشهر به عنوان یکی از ظرفیت‌های معدنی تحت فعالیت مؤسسه معادن همیار تولید، با هدف بهره‌برداری از ظرفیت‌های معدنی استان، تأمین مواد اولیه مورد نیاز صنایع و ایجاد ارزش افزوده در بخش معدن مورد توجه قرار گرفته است. این معدن در سال ۱۴۰۳ با حضور استاندار سمنان و جمعی از مدیران استان به بهره‌برداری رسید.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، برای استقرار تجهیزات سنگ‌شکن این معدن حدود ۱۶۰ میلیارد ریال سرمایه‌گذاری انجام شده و ظرفیت تولید آن ۸۰۰ تن مصالح دانه‌بندی‌شده آهکی در هر شیفت اعلام شده است. همچنین بهره‌برداری از این مجموعه زمینه اشتغال مستقیم برای ۱۵ نفر و اشتغال غیرمستقیم برای ۱۵ نفر دیگر را فراهم کرده است.

سنگ آهک چیست؟

سنگ آهک عمدتاً از کانی کلسیت و ترکیب شیمیایی غالب کربنات کلسیم (CaCO₃) تشکیل شده است. این ماده معدنی در اثر فرآیندهای زمین‌شناسی طی میلیون‌ها سال شکل گرفته و بسته به شرایط تشکیل، می‌تواند از نظر رنگ، بافت، میزان کربنات کلسیم و مقدار ناخالصی‌های همراه، تفاوت قابل توجهی داشته باشد.

اهمیت سنگ آهک زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم این ماده فقط یک مصالح ساختمانی نیست؛ بلکه یکی از مواد اولیه مهم در صنایع مادر و زیرساختی محسوب می‌شود و از آن در تولید سیمان، آهک، فولاد، صنایع شیمیایی، ساختمان، راه‌سازی، کشاورزی و بسیاری از فرآیندهای صنعتی استفاده می‌شود.

از سنگ آهک تا آهک صنعتی

یکی از مهم‌ترین فرآورده‌های سنگ آهک، آهک زنده یا اکسید کلسیم (CaO) است.

در فرآیند پخت سنگ آهک در دمای بالا، کربنات کلسیم تجزیه شده و اکسید کلسیم تولید می‌شود:

CaCO₃ → CaO + CO₂

آهک تولیدشده نیز می‌تواند در فرآیندهای مختلف به آهک هیدراته یا سایر محصولات آهکی تبدیل شود.

به همین دلیل، کیفیت و ترکیب شیمیایی سنگ آهک اولیه اهمیت بسیار زیادی دارد و پارامترهایی همچون میزان CaCO₃، MgO، SiO₂، Fe₂O₃ و سایر ناخالصی‌ها، در تعیین کاربرد نهایی آن مؤثر هستند.

سنگ آهک در چه صنایعی کاربرد دارد؟

یکی از مهم‌ترین مزیت‌های سنگ آهک، گستردگی بازار مصرف آن است.

صنعت سیمان:
سنگ آهک مهم‌ترین ماده اولیه در تولید کلینکر سیمان است و بخش عمده مواد اولیه کارخانه‌های سیمان را تشکیل می‌دهد.

صنعت فولاد:
آهک حاصل از فرآوری سنگ آهک در فرآیند فولادسازی به عنوان ماده کمک‌ذوب و برای جذب ناخالصی‌ها و تشکیل سرباره مورد استفاده قرار می‌گیرد.

صنعت ساختمان:
سنگ آهک در تولید مصالح ساختمانی، سنگ‌های ساختمانی، پودرهای معدنی و برخی محصولات مورد استفاده در ساخت‌وساز کاربرد دارد.

صنایع شیمیایی:
کربنات کلسیم و فرآورده‌های آهکی در تولید طیف متنوعی از مواد شیمیایی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

کشاورزی:
برخی محصولات آهکی برای اصلاح خاک‌های اسیدی و تأمین کلسیم مورد استفاده قرار می‌گیرند.

راه‌سازی و عمران:
سنگ آهک خردشده و دانه‌بندی‌شده می‌تواند در تولید مصالح زیرسازی، بتن و برخی پروژه‌های عمرانی مورد استفاده قرار گیرد.

تصفیه آب و محیط زیست:
برخی فرآورده‌های آهکی در فرآیندهای تصفیه آب، کنترل اسیدیته و تصفیه پساب‌های صنعتی کاربرد دارند.

کیفیت سنگ آهک؛ مهم‌تر از میزان ذخیره

به گفته مهندس مجید ضیایی شهمیرزادی، مدیر مؤسسه معادن همیار تولید، در توسعه معادن آهک، صرفاً میزان ذخیره معدنی ملاک نیست و کیفیت ماده معدنی، امکان فرآوری، بازار مصرف و فاصله معدن تا صنایع مصرف‌کننده نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.

وی با اشاره به ظرفیت‌های معدنی استان سمنان اظهار کرد:

«سنگ آهک یکی از مواد معدنی راهبردی در زنجیره تولید کشور است و ارزش واقعی آن زمانی آشکار می‌شود که بتوانیم ماده معدنی را از مرحله استخراج به سمت فرآوری، دانه‌بندی و تولید محصولات با ارزش افزوده بیشتر هدایت کنیم.»

ضیایی افزود:

«رویکرد مؤسسه معادن همیار تولید، استفاده هدفمند از ظرفیت‌های معدنی استان و ایجاد ارزش افزوده در داخل استان است. معدن سنگ آهک دربند مهدیشهر نیز با همین نگاه مورد بهره‌برداری قرار گرفته و تلاش داریم ظرفیت‌های این مجموعه متناسب با نیاز بازار و صنایع مصرف‌کننده توسعه پیدا کند.»

درباره خلوص سنگ آهک

در خصوص درصد خلوص سنگ آهک معدن دربند باید یک نکته فنی را در نظر گرفت: خلوص قابل اعلام در خبر رسمی باید بر اساس آنالیز آزمایشگاهی نمونه‌های معدن و مشخصات فنی پروانه/طرح بهره‌برداری درج شود. بنابراین بدون در اختیار داشتن برگه آنالیز رسمی، اعلام یک عدد مشخص برای CaCO₃ از نظر فنی صحیح نیست.

این موضوع البته یک نقطه قوت نیز محسوب می‌شود؛ زیرا می‌توان مشخصات واقعی معدن را در قالب یک گزارش فنی جداگانه شامل CaCO₃، MgCO₃، SiO₂، Fe₂O₃، MgO، LOI، میزان رطوبت، دانه‌بندی و ظرفیت استخراج منتشر کرد.

مؤسسه معادن همیار تولید با توسعه معدن سنگ آهک دربند مهدیشهر، در مسیر تبدیل ظرفیت‌های معدنی استان سمنان به ظرفیت‌های واقعی تولید و اشتغال گام برداشته است؛ مسیری که می‌تواند علاوه بر تأمین بخشی از نیاز صنایع، زمینه توسعه فعالیت‌های فرآوری و افزایش ارزش افزوده مواد معدنی در استان را نیز فراهم کند.

معدن سنگ آهک دربند مهدیشهر؛ از دل کوه تا زنجیره تولید.